Η S&P υποβαθμίζει σε σταθερή την προοπτική της αξιολόγησης της Βουλγαρίας: τι σημαίνουν τα δίδυμα ελλείμματα για επενδυτές και επιχειρήσεις

Τι συνέβη

Στις 13 Νοεμβρίου η S&P Global Ratings αναθεώρησε την προοπτική της μακροπρόθεσμης πιστοληπτικής αξιολόγησης της Βουλγαρίας από θετική σε σταθερή και επιβεβαίωσε τη μακροπρόθεσμη και βραχυπρόθεσμη αξιολόγηση στο BBB+/A-2. Στην έκθεσή του ο οίκος ανέφερε ότι η αλλαγή αντανακλά ασθενέστερους δημοσιονομικούς και εξωτερικούς δείκτες «εν μέσω ενδείξεων υπερθέρμανσης της οικονομίας». Το Υπουργείο Οικονομικών δήλωσε ότι η αναθεώρηση αντανακλά την επιδείνωση των δημοσιονομικών δεικτών και των δεικτών του εξωτερικού τομέα, όπως μετέδωσε το BTA. Αντίθετα, η Fitch Ratings αναβάθμισε σε θετική την προοπτική της αξιολόγησης BBB+ της Βουλγαρίας στα τέλη Σεπτεμβρίου, σύμφωνα με το υπουργείο.

Τα στοιχεία και το υπόβαθρο

Τα δημοσιονομικά στοιχεία βρίσκονται στον πυρήνα της απόφασης. Η S&P εκτιμά πλέον το έλλειμμα της γενικής κυβέρνησης στο 5,1% του ΑΕΠ το 2026, το υψηλότερο τουλάχιστον των τελευταίων 12 ετών κατά τον οίκο, και αναμένει μόνο σταδιακή μείωση στο 3,0% έως το 2029. Τα στοιχεία της Eurostat επιβεβαιώνουν την τάση: το έλλειμμα της Βουλγαρίας ήταν 2,9% του ΑΕΠ το 2022, 2,0% το 2023, 3,0% το 2024 και 4,0% το 2025. Η S&P αποδίδει την επιδείνωση στις αυξήσεις μισθών στον δημόσιο τομέα, όπου η μέση αμοιβή αυξήθηκε κατά 12,6% το 2025, σε παρόμοιες αυξήσεις των συντάξεων και σε υψηλότερες στρατιωτικές δαπάνες.

Ο εξωτερικός λογαριασμός μεταστράφηκε εξίσου απότομα. Η S&P προβλέπει έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών 8,7% του ΑΕΠ το 2026, το υψηλότερο των τελευταίων 18 ετών, και κατά μέσο όρο 7,0% την περίοδο 2027–2029, έναντι μικρών πλεονασμάτων μεταξύ 2013 και 2021. Ο οίκος επισημαίνει τις αδύναμες εξαγωγές, με τις αφίξεις τουριστών να μειώνονται κατά 0,4% στο εννεάμηνο έως τον Σεπτέμβριο, και τις ισχυρές εισαγωγές που συνδέονται με τις επενδύσεις και το υψηλότερο ενεργειακό κόστος.

Τα πιο πρόσφατα στοιχεία ανάπτυξης δείχνουν τον ίδιο συνδυασμό. Σύμφωνα με την πρώτη εκτίμηση του Εθνικού Στατιστικού Ινστιτούτου, το ΑΕΠ αυξήθηκε κατά 0,6% σε τριμηνιαία βάση και κατά 2,5% σε ετήσια βάση το τρίτο τρίμηνο, όπως ανέφερε το The Sofia Globe. Η κατανάλωση ήταν κατά 6,3% υψηλότερη από ένα χρόνο νωρίτερα, ενώ ο ακαθάριστος σχηματισμός παγίου κεφαλαίου μειώθηκε κατά 0,5% και οι εξαγωγές κατά 5,5%. Σύμφωνα με τη Eurostat, ο ετήσιος ρυθμός ανάπτυξης επιβραδύνθηκε από 2,9% το τέταρτο τρίμηνο του 2025 και το πρώτο τρίμηνο του 2026 σε 2,6% το δεύτερο και 2,5% το τρίτο τρίμηνο.

Η S&P καταγράφει επίσης ενδείξεις υπερθέρμανσης: αύξηση μισθών στον ιδιωτικό τομέα 11,7% το πρώτο εξάμηνο του 2026, αύξηση των δανείων προς νοικοκυριά 21% και άνοδο των τιμών των κατοικιών 15,5% στο δωδεκάμηνο έως τον Ιούνιο. Ο οίκος παραπέμπει σε ανάλυση της BNB που δείχνει μέτρια υπερτίμηση των κατοικιών περίπου 10% και σημειώνει ότι τα ακαθάριστα μη εξυπηρετούμενα δάνεια ήταν χαμηλά, στο 2,7% των δανείων στο τέλος Ιουνίου.

Η σύγκριση της Βουλγαρίας

Η Βουλγαρία εξακολουθεί να ξεκινά από ισχυρό ισολογισμό. Τα στοιχεία της Eurostat δείχνουν δημόσιο χρέος 29,9% του ΑΕΠ στο τέλος του 2025, τον τέταρτο χαμηλότερο λόγο στην ΕΕ μετά την Εσθονία, το Λουξεμβούργο και τη Δανία, έναντι 81,5% στην ΕΕ και 87,7% στη ζώνη του ευρώ. Μεταξύ των γειτόνων, το χρέος ανερχόταν σε 55,7% στην Κροατία, 58,9% στη Ρουμανία και 145,4% στην Ελλάδα.

Η εικόνα του ελλείμματος είναι λιγότερο ευνοϊκή. Το έλλειμμα της Βουλγαρίας ύψους 4,0% το 2025 ήταν υψηλότερο από εκείνο της ζώνης του ευρώ (3,0%) και της ΕΕ (3,1%) και από το 3,0% της Κροατίας, ενώ η Ελλάδα κατέγραψε πλεόνασμα 2,0%. Το έλλειμμα της Ρουμανίας, στο 7,8%, ήταν το υψηλότερο στην ΕΕ. Η Eurostat διατύπωσε επίσης επιφύλαξη για τα στοιχεία της Βουλγαρίας για το 2025 λόγω του λογιστικού χειρισμού ορισμένων πράξεων του Οργανισμού Οδικών Υποδομών, τις οποίες η Βουλγαρία καταγράφει προς το παρόν ως αύξηση του ελλείμματος κατά 0,6% του ΑΕΠ.

Όσον αφορά την ανάπτυξη, ο ετήσιος ρυθμός της Βουλγαρίας 2,5% το τρίτο τρίμηνο ήταν σαφώς υψηλότερος από τη ζώνη του ευρώ (1,3%) και την ΕΕ (1,5%), καθώς και από την Ουγγαρία (1,5%) και τη Ρουμανία (0,3%), αλλά χαμηλότερος από την Πολωνία (3,6%), σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat.

Τι σημαίνει για επενδυτές και επιχειρήσεις

Η ίδια η αξιολόγηση δεν άλλαξε, επομένως η άμεση επίδραση στο κόστος δανεισμού και στους επενδυτές των οποίων οι εντολές εξαρτώνται από τις αξιολογήσεις είναι περιορισμένη. Αυτό που αλλάζει είναι η κατεύθυνση. Η θετική προοπτική σηματοδοτούσε πιθανή αναβάθμιση· η σταθερή απομακρύνει προς το παρόν αυτή την προοπτική, ενώ η S&P περιγράφει τι θα μπορούσε να οδηγήσει σε υποβάθμιση: στασιμότητα της δημοσιονομικής εξυγίανσης, για παράδειγμα λόγω δυσκολιών στον περιορισμό της αύξησης των δαπανών «εν μέσω συνεχιζόμενης αντίστασης σε μόνιμες φορολογικές αυξήσεις», ή αιφνίδια και άτακτη αποκλιμάκωση της ιδιωτικής πιστωτικής επέκτασης. Μια αναβάθμιση θα απαιτούσε τη διατηρήσιμη μείωση του ελλείμματος τρεχουσών συναλλαγών.

Η χρηματοδότηση του Δημοσίου είναι το πιο άμεσο κανάλι. Η S&P αναμένει ότι το καθαρό χρέος θα αυξηθεί από 25% του ΑΕΠ το 2026 σε 30% έως το 2029, ενώ το κόστος τόκων θα παραμείνει χαμηλό, περίπου στο 3,6% των εσόδων. Οι μη κάτοικοι κατείχαν το 49,1% του δημόσιου χρέους στο τέλος Ιουνίου, από 36,6% το 2022, γεγονός που κάνει την αντίληψη των επενδυτών σημαντικότερη από ό,τι στο παρελθόν· κατά την S&P, ο κίνδυνος αιφνίδιων εκροών μετριάζεται από τη συμμετοχή στη ζώνη του ευρώ.

Για τις επιχειρήσεις, η απάντηση του προϋπολογισμού έχει την ίδια σημασία με την αξιολόγηση. Το σχέδιο προϋπολογισμού του 2027 στοχεύει σε έλλειμμα 3,5% του ΑΕΠ και βασίζεται εν μέρει σε έναν έκτακτο φόρο υπερκερδών, από τον οποίο η κυβέρνηση αναμένει 800 εκατ. €, ή 0,6% του ΑΕΠ, το 2027· η S&P χαρακτηρίζει τα μέτρα εξυγίανσης εφικτά, αλλά «κάπως χαμηλότερης ποιότητας». Οι τράπεζες, το λιανικό εμπόριο και οι άλλοι κλάδοι που καλύπτει ο φόρος, τους οποίους εξετάσαμε στην προηγούμενη ανάλυσή μας, επηρεάζονται επομένως άμεσα από τον τρόπο με τον οποίο η κυβέρνηση θα κλείσει το κενό. Η S&P αναμένει επίσης μείωση των επενδύσεων το 2027 με τη λήξη της χρηματοδότησης από τον Μηχανισμό Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, κάτι που επηρεάζει τους προμηθευτές των κατασκευών και των υποδομών.

Η αύξηση των μισθών αποτελεί τη δεύτερη πίεση. Η S&P σημειώνει ότι το ωριαίο κόστος εργασίας στη Βουλγαρία ανέρχεται περίπου στο ένα τρίτο του μέσου όρου της ΕΕ, αλλά οι μισθοί αυξάνονται ταχύτερα από την παραγωγικότητα, με αποτέλεσμα μία από τις ταχύτερες αυξήσεις του κόστους εργασίας ανά μονάδα προϊόντος. Για τους εξαγωγείς αυτό περιορίζει ένα πλεονέκτημα κόστους· για τις επιχειρήσεις που απευθύνονται σε καταναλωτές, η ισχυρή αύξηση των αποδοχών συνεχίζει να στηρίζει τη ζήτηση.

Τι να παρακολουθήσετε

Η πολιτική αντιπαράθεση έχει ήδη ξεκινήσει. Ο συνασπισμός «Δημοκρατική Βουλγαρία» (Demokratichna Bulgaria) ζήτησε να ξαναγραφτεί το σχέδιο προϋπολογισμού του 2027 με έλλειμμα κάτω από 3% του ΑΕΠ και υποστήριξε ότι τα έκτακτα έσοδα δεν πρέπει να χρηματοδοτούν μόνιμες δαπάνες, όπως μετέδωσε το BTA. Το κύριο κριτήριο είναι η τελική μορφή του προϋπολογισμού του 2027 στη Βουλή. Τα επόμενα στοιχεία είναι τα προκαταρκτικά στοιχεία του NSI για το ΑΕΠ του τρίτου τριμήνου στις 4 Δεκεμβρίου και οι τακτικές εκτιμήσεις της Eurostat για το ΑΕΠ στις 7 Δεκεμβρίου, που θα δείξουν αν η ανάπτυξη μετατοπίζεται από την κατανάλωση προς τις εξαγωγές. Τα μηνιαία στοιχεία της BNB για το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών θα δείξουν αν υλοποιείται το εξωτερικό έλλειμμα που προβλέπει η S&P.