Ο προτεινόμενος φόρος 33% επί των υπερκερδών για το 2027 στη Βουλγαρία: τι σημαίνει για τράπεζες, εμπόρους λιανικής και δανειολήπτες

Τι συνέβη

Η Βουλγαρική Εθνική Τράπεζα (BNB) παρουσίασε τα επιχειρήματά της κατά του προτεινόμενου από την κυβέρνηση έκτακτου φόρου επί των υπερκερδών σε ανάλυση με τίτλο «On taxes, credit and growth», που δημοσιεύθηκε στις 26 Οκτωβρίου στη σειρά ομιλιών κεντρικών τραπεζιτών της Τράπεζας Διεθνών Διακανονισμών (BIS), όπως ανέφερε το EconoTimes. Η BNB δήλωσε ότι οι πρόσθετοι φόροι στα κέρδη των τραπεζών θα μπορούσαν να αυξήσουν το κόστος δανεισμού και να αποδυναμώσουν τη χορήγηση πιστώσεων, και ότι τα αναμενόμενα έσοδα από μόνα τους δεν αρκούν για να τεκμηριώσουν το όφελος του μέτρου.

Η συζήτηση γίνεται καθώς ο προϋπολογισμός του 2027 πλησιάζει στη Βουλή. Ο πρωθυπουργός Rumen Radev δήλωσε στις 28 Οκτωβρίου ότι το σχέδιο προϋπολογισμού δεν είχε ακόμη δημοσιοποιηθεί επειδή έπρεπε να συντονιστεί με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και ότι η κυβέρνηση εξακολουθούσε να επιλύει αρκετά αμφιλεγόμενα ζητήματα, όπως μετέδωσε το BTA. Ο νόμος για τα δημόσια οικονομικά υποχρεώνει το Υπουργικό Συμβούλιο να καταθέσει το σχέδιο νόμου για τον κρατικό προϋπολογισμό στην Εθνοσυνέλευση έως τις 31 Οκτωβρίου. Ο Radev δήλωσε ότι η κυβέρνηση δεν σχεδιάζει αυξήσεις φόρων ή ασφαλιστικών εισφορών.

Τα στοιχεία και το πλαίσιο

Το μέτρο περιλαμβάνεται στο σχέδιο προϋπολογισμού του 2027 του υπουργείου Οικονομικών. Πρόκειται για έκτακτο φόρο 33% για το οικονομικό έτος 2027 σε τράπεζες, ασφαλιστικές και αντασφαλιστικές εταιρείες, εμπόρους που λειτουργούν τουλάχιστον πέντε καταστήματα τροφίμων, εταιρείες τηλεπικοινωνιών, ανταλλακτήρια συναλλάγματος και εταιρείες ταχείας πίστωσης. Τα αναμενόμενα έσοδα ανέρχονται σε 800 εκατ. €, ή 0,57% του ΑΕΠ. Οι φορολογούμενοι θα καταβάλλουν μηνιαίες προκαταβολές κατά τη διάρκεια του 2027, και το 30% του φόρου θα χρησιμοποιηθεί για εποπτικά αποθέματα ασφαλείας κεφαλαίου ή, για τις εταιρείες χωρίς τέτοιες υποχρεώσεις, θα επενδυθεί σε νέα ενσώματα και άυλα πάγια στοιχεία στην κύρια δραστηριότητά τους.

Το Fakti περιέγραψε τον μηχανισμό αναλυτικότερα: υπολογίζεται το μέσο κέρδος κάθε εταιρείας για την περίοδο 2020-2025, προστίθεται 20% ως «κανονικό» ποσοστό κέρδους και φορολογείται μόνο το κέρδος πάνω από αυτό το όριο. Αν το αποτέλεσμα είναι αρνητικό, δεν οφείλεται τίποτα, και το 90% του ποσού θα καταβληθεί προκαταβολικά το 2027. Η υφυπουργός Οικονομικών Lyudmila Petkova δήλωσε ότι οι επιλεγμένοι κλάδοι αντιστοιχούν σε περίπου 60% των υπερκερδών της οικονομίας και ότι τα κέρδη του τραπεζικού τομέα αυξήθηκαν κατά 588% την περίοδο 2020-2025. Το υπουργείο αναμένει ότι όλα τα μέτρα εσόδων του φορολογικού πακέτου θα αποφέρουν περίπου 1,4 δισ. €.

Το δημοσιονομικό πλαίσιο εξηγεί την αναζήτηση εσόδων. Το ίδιο σχέδιο προϋπολογισμού προβλέπει έλλειμμα της γενικής κυβέρνησης 5,0% του ΑΕΠ το 2026 και 4,3% το 2027, με το ακαθάριστο χρέος να αυξάνεται από 31,1% σε 33,3% του ΑΕΠ. Σημειώνει ότι η προηγούμενη πρόβλεψη για έλλειμμα 4,1% το 2026 αποτέλεσε τη βάση της απόφασης του Συμβουλίου της ΕΕ ότι υπάρχει υπερβολικό έλλειμμα στη Βουλγαρία.

Τα στοιχεία της Association of Banks in Bulgaria (Ένωση Τραπεζών της Βουλγαρίας) δείχνουν το μέγεθος των τραπεζικών κερδών. Τα καθαρά κέρδη του τραπεζικού συστήματος αυξήθηκαν από 0,724 δισ. € το 2021 σε 1,063 δισ. € το 2022, 1,747 δισ. € το 2023 και 1,889 δισ. € το 2024, πριν υποχωρήσουν ελαφρά στα 1,855 δισ. € το 2025. Έως το τέλος Ιουνίου 2026 έφτασαν τα 1,079 δισ. €, 7,2% περισσότερο από έναν χρόνο νωρίτερα. Η απόδοση ιδίων κεφαλαίων ήταν 15,1% το δεύτερο τρίμηνο του 2026, έναντι ευρωπαϊκού τραπεζικού μέσου όρου 10,0% το πρώτο τρίμηνο, και η απόδοση ενεργητικού 1,9%, έναντι 0,7%. Οι πέντε μεγαλύτερες τράπεζες κατείχαν το 76,4% του ενεργητικού και πραγματοποίησαν το 81,8% των κερδών του συστήματος. Η σειρά στοιχείων της ένωσης ξεκινά από το 2021, επομένως δεν δείχνει τη βάση του 2020 πίσω από το ποσοστό 588% του υπουργείου, δείχνει όμως ότι τα κέρδη του 2025 ήταν περίπου 2,6 φορές το επίπεδο του 2021.

Η Κροατία αποτελεί το πλησιέστερο προηγούμενο στην περιοχή. Τον Δεκέμβριο του 2022 υιοθέτησε φόρο υπερκερδών για εταιρείες με έσοδα το 2022 άνω των περίπου 40 εκατ. €, φορολογώντας με 33% κάθε κέρδος που υπερέβαινε κατά περισσότερο από 20% τον μέσο όρο της περιόδου 2018-2021, όπως κατέγραψε το Investment Policy Monitor της UNCTAD. Η βουλγαρική πρόταση χρησιμοποιεί τον ίδιο συντελεστή και την ίδια προσαύξηση, αλλά μεγαλύτερη και μεταγενέστερη περίοδο αναφοράς, και στοχεύει έξι συγκεκριμένους κλάδους αντί για όλες τις εταιρείες πάνω από ένα όριο εσόδων.

Τι σημαίνει για επενδυτές και εταιρείες

Η κύρια ένσταση της BNB αφορά την περίοδο αναφοράς. Ανέφερε ότι η περίοδος 2020-2025 περιλαμβάνει την πανδημία, ασυνήθιστα χαμηλά επιτόκια, ενεργειακό και πληθωριστικό σοκ και απότομη μεταβολή των επιτοκίων, και ότι η συμπερίληψη των μειωμένων κερδών του 2020 θα μπορούσε να χαρακτηρίσει μέρος της μεταγενέστερης ανάκαμψης ως υπερκέρδος. Οι τράπεζες αύξησαν επίσης το ενεργητικό, τις χορηγήσεις και τα κεφάλαιά τους κατά την περίοδο αυτή, επομένως τα υψηλότερα κέρδη θα μπορούσαν να αντανακλούν κανονικές αποδόσεις μιας μεγαλύτερης επιχείρησης, υποστήριξε η BNB. Τα στοιχεία της ένωσης συνάδουν με αυτή την ανάπτυξη: το συνολικό ενεργητικό των τραπεζών αυξήθηκε από 69,2 δισ. € το 2021 σε 116,1 δισ. € το 2025.

Σχετικά με το πώς θα μπορούσαν να αντιδράσουν οι τράπεζες, η BNB ανέφερε ότι η περικοπή μερισμάτων θα είχε τη μικρότερη επίδραση στην οικονομία, αλλά ότι οι τράπεζες θα μπορούσαν επίσης να αλλάξουν την τιμολόγηση των δανείων, τις προϋποθέσεις χορήγησης ή τους όρους των καταθέσεων, και ίσως να προτιμήσουν το δημόσιο χρέος έναντι του δανεισμού προς τον ιδιωτικό τομέα, αν το κεφάλαιο γινόταν ακριβότερο. Ο διοικητής της BNB Dimitar Radev δήλωσε ότι «η αύξηση των φόρων έχει τίμημα» και ότι, όταν ο φόρος επιβάλλεται στη χρηματοπιστωτική διαμεσολάβηση, μέρος του τιμήματος μπορεί να υπερβεί τον φορολογούμενο, όπως ανέφερε το Fakti. Ο υπουργός Οικονομικών Galab Donev δήλωσε ότι ο διοικητής υπερβαίνει τις αρμοδιότητές του και ότι πολλές εταιρείες στους θιγόμενους κλάδους είναι ξένων συμφερόντων και εξάγουν τα κέρδη τους αντί να τα επανεπενδύουν.

Για τους μετόχους τραπεζών, ασφαλιστικών εταιρειών, εταιρειών τηλεπικοινωνιών και μεγάλων αλυσίδων τροφίμων, το άμεσο ερώτημα είναι τα κέρδη του 2027 και η δυνατότητα διανομής μερισμάτων, καθώς ο φόρος αφορά ένα έτος αλλά καταβάλλεται σε μεγάλο βαθμό προκαταβολικά. Για τις εταιρείες που έχουν αναπτυχθεί μέσω επενδύσεων, η αντιπολιτευόμενη GERB-SDF προειδοποίησε ότι το μέτρο θα μπορούσε να τιμωρήσει αποτελέσματα που επιτεύχθηκαν με επενδύσεις και καλή διαχείριση και να πλήξει την προβλεψιμότητα. Ο Dobrin Ivanov της Bulgarian Industrial Capital Association δήλωσε ότι η μέθοδος προσδιορισμού των υπερκερδών δεν έχει επεξεργαστεί επαρκώς. Η επιλογή επανεπένδυσης του 30% θα μπορούσε να κατευθύνει μέρος των χρημάτων σε αποθέματα κεφαλαίου ή σε νέα πάγια στοιχεία αντί για τον προϋπολογισμό. Το αν οι δανειολήπτες και οι πελάτες θα επωμιστούν μέρος του κόστους αμφισβητείται: η Petkova υποστήριξε ότι το μέτρο θα μπορούσε ακόμη και να έχει αντιπληθωριστική επίδραση, ενώ ο τραπεζίτης Levon Hampartzumyan προειδοποίησε ότι μέρος του βάρους θα μπορούσε να φτάσει στους καταναλωτές.

Τι να παρακολουθήσετε στη συνέχεια

Το πρώτο ορόσημο είναι αν το σχέδιο νόμου για τον κρατικό προϋπολογισμό και τα συνοδευτικά έγγραφα θα φτάσουν στην Εθνοσυνέλευση έως την προθεσμία της 31ης Οκτωβρίου, και σε ποια μορφή μετά τον συντονισμό με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Στη συνέχεια, τα βασικά σημεία είναι οι ψηφοφορίες στη Βουλή για τις τροποποιήσεις του νόμου περί φόρου εισοδήματος νομικών προσώπων, τυχόν αλλαγή της περιόδου αναφοράς 2020-2025 ή του καταλόγου των κλάδων, και οι τελικοί κανόνες για το ποσοστό επανεπένδυσης 30% και το χρονοδιάγραμμα των προκαταβολών. Η BNB ζήτησε εκτιμήσεις τόσο υπό βασικές όσο και υπό δυσμενείς συνθήκες, που θα καλύπτουν τις πιστώσεις, τα κεφάλαια, την ανάπτυξη και τα δημόσια οικονομικά, πριν από την τελική απόφαση.