Η πιστωτική άνθηση της Βουλγαρίας συναντά μια αυστηρότερη ΕΚΤ: τα δάνεια αυξάνονται κατά 15,8%, ενώ η πιστωτική επέκταση στη ζώνη του ευρώ επιβραδύνεται

Τι συνέβη

Στις 29 Οκτωβρίου η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) διατήρησε αμετάβλητα τα τρία βασικά της επιτόκια, με το επιτόκιο της διευκόλυνσης αποδοχής καταθέσεων στο 2,50%, το επιτόκιο των κύριων πράξεων αναχρηματοδότησης στο 2,65% και το επιτόκιο της διευκόλυνσης οριακής χρηματοδότησης στο 2,90%. Η ΕΚΤ ανέφερε ότι ο πληθωρισμός στη ζώνη του ευρώ αυξήθηκε στο 3,8% τον Σεπτέμβριο από 3,2% τον Αύγουστο, καθώς ο πληθωρισμός της ενέργειας έφτασε το 18,9%, ότι οι συνθήκες χρηματοδότησης έχουν γίνει αυστηρότερες από την προηγούμενη συνεδρίασή της και ότι θα συνεχίσει να αποφασίζει ανά συνεδρίαση.

Δύο ημέρες νωρίτερα η Βουλγαρική Εθνική Τράπεζα (BNB) δημοσίευσε στοιχεία σύμφωνα με τα οποία η πίστη προς τον μη κυβερνητικό τομέα της Βουλγαρίας έφτασε τα 67,693 δισ. € στο τέλος Σεπτεμβρίου, ποσό που αντιστοιχεί στο 52,7% του ΑΕΠ και είναι κατά 15,8% υψηλότερο από ένα χρόνο νωρίτερα. Η BNB παρουσιάζει πλέον τα στοιχεία αυτά ως συμβολή της Βουλγαρίας στα νομισματικά μεγέθη της ζώνης του ευρώ: το κόστος δανεισμού της χώρας εξαρτάται από τις αποφάσεις της ΕΚΤ, όμως ο πιστωτικός της κύκλος προηγείται κατά πολύ της υπόλοιπης νομισματικής ένωσης.

Τα στοιχεία και το υπόβαθρο

Η κύρια κινητήρια δύναμη είναι ο δανεισμός των νοικοκυριών. Τα δάνεια προς νοικοκυριά αυξήθηκαν κατά 20,7% σε ετήσια βάση στα 33,115 δισ. €, ανέφερε η BNB. Τα στεγαστικά δάνεια αυξήθηκαν κατά 24,8% στα 19,646 δισ. €, ελαφρώς βραδύτερα από το 25,2% του Αυγούστου, που σημαίνει περίπου 3,9 δισ. € πρόσθετο στεγαστικό χρέος μέσα σε δώδεκα μήνες. Τα καταναλωτικά δάνεια αυξήθηκαν κατά 16,0% στα 12,419 δισ. €. Ο δανεισμός προς μη χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις αυξήθηκε βραδύτερα, κατά 12,0% στα 29,401 δισ. €, από 13,7% τον Αύγουστο, ενώ η συνολική πιστωτική επέκταση επιβραδύνθηκε από 16,7% τον Αύγουστο.

Οι καταθέσεις αυξάνονται, αλλά με βραδύτερο ρυθμό. Οι συνολικές καταθέσεις του μη κυβερνητικού τομέα αυξήθηκαν κατά 12,9% στα 87,590 δισ. €, έναντι 15,4% τον Αύγουστο. Οι καταθέσεις των νοικοκυριών αυξήθηκαν κατά 16,2% στα 57,222 δισ. €, ενώ οι καταθέσεις των επιχειρήσεων αυξήθηκαν μόνο κατά 7,0%, από 12,7% τον προηγούμενο μήνα. Καθώς η πίστη αυξάνεται ταχύτερα από τις καταθέσεις, τα δάνεια αντιστοιχούν πλέον περίπου στο 77% των καταθέσεων σύμφωνα με αυτά τα στοιχεία.

Τα επιτόκια των νέων δανείων σχεδόν δεν έχουν αντιδράσει στο περιβάλλον της ζώνης του ευρώ. Σύμφωνα με τη στατιστική επιτοκίων της BNB, το μέσο επιτόκιο των νέων στεγαστικών δανείων τον Σεπτέμβριο ήταν 2,41%, έναντι 2,42% τον Αύγουστο, με συνολικό ετήσιο πραγματικό επιτόκιο 2,76%. Τα νέα καταναλωτικά δάνεια κόστιζαν κατά μέσο όρο 8,83%. Για τις επιχειρήσεις, το επιτόκιο των νέων δανείων έως 1 εκατ. € υποχώρησε στο 4,25%, ενώ των δανείων άνω του 1 εκατ. € αυξήθηκε από 4,36% σε 4,66%. Τα επιτόκια καταθέσεων αυξήθηκαν ελαφρά: οι προθεσμιακές καταθέσεις νοικοκυριών απέδιδαν 1,42% και οι προθεσμιακές καταθέσεις επιχειρήσεων 1,79%, από 1,56%.

Η σύγκριση της Βουλγαρίας

Στη ζώνη του ευρώ συνολικά, τα δάνεια προς νοικοκυριά αυξήθηκαν κατά 3,1% τον Σεπτέμβριο και τα δάνεια προς μη χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις κατά 4,2%, ενώ το ευρύ χρήμα (M3) αυξήθηκε κατά 3,5%, σύμφωνα με στοιχεία της ΕΚΤ. Ο δανεισμός των νοικοκυριών στη Βουλγαρία αυξάνεται επομένως με ρυθμό άνω του εξαπλάσιου του μέσου όρου της ζώνης του ευρώ, ενώ η συμβολή της Βουλγαρίας στο M3 της ζώνης του ευρώ αυξήθηκε κατά 19,5%, σύμφωνα με τη BNB. Η ΕΚΤ ανέφερε ότι τα επιτόκια στεγαστικών δανείων στη ζώνη του ευρώ αυξήθηκαν στο 3,6% τον Αύγουστο και ότι η αύξηση του στεγαστικού δανεισμού επιβραδύνθηκε στο 3,0% τον Σεπτέμβριο. Τα μεγέθη δεν είναι ταυτόσημα, δείχνουν όμως ότι οι Βούλγαροι δανειολήπτες πληρώνουν λιγότερο από τον μέσο όρο της ζώνης του ευρώ, ενώ δανείζονται πολύ ταχύτερα.

Οι πιστωτικές συνθήκες στην υπόλοιπη νομισματική ένωση αλλάζουν. Στην έρευνα τραπεζικού δανεισμού της ΕΚΤ για το τρίτο τρίμηνο, οι τράπεζες της ζώνης του ευρώ διατήρησαν αμετάβλητα τα κριτήρια χορήγησης στεγαστικών δανείων, αλλά έκαναν αυστηρότερους τους όρους τους (καθαρό ποσοστό 16%) καθώς και τα κριτήρια για καταναλωτική πίστη (14%) και για δάνεια προς επιχειρήσεις (9%). Οι τράπεζες ανέφεραν καθαρή μείωση της ζήτησης στεγαστικών δανείων κατά 27% και αναμένουν νέα μείωση κατά 36% το τέταρτο τρίμηνο, ενώ καθαρό ποσοστό 10% σχεδιάζει να κάνει αυστηρότερα τα κριτήρια για τα στεγαστικά δάνεια.

Οι τιμές των κατοικιών αντανακλούν την πιστωτική άνθηση. Τα στοιχεία της Eurostat δείχνουν ότι οι τιμές των κατοικιών στη Βουλγαρία αυξήθηκαν κατά 15,5% σε ετήσια βάση το δεύτερο τρίμηνο του 2026, ο δεύτερος υψηλότερος ρυθμός στην ΕΕ μετά την Πορτογαλία (16,5%) και σαφώς πάνω από τη ζώνη του ευρώ (4,0%) και την ΕΕ (4,7%). Μεταξύ των γειτονικών χωρών με διαθέσιμα στοιχεία, οι τιμές αυξήθηκαν κατά 12,7% στην Κροατία, 12,1% στη Ρουμανία, 10,2% στην Ουγγαρία και 9,1% στη Σλοβενία· η Eurostat δεν διέθετε στοιχείο για την Ελλάδα. Ο ετήσιος ρυθμός της Βουλγαρίας κυμαίνεται μεταξύ 12,6% και 15,5% σε καθένα από τα τέσσερα τελευταία τρίμηνα.

Τι σημαίνει για επενδυτές και επιχειρήσεις

Για τις τράπεζες, οι ισχυροί όγκοι στηρίζουν τα έσοδα, όμως η απόσταση μεταξύ της αύξησης της πίστης (15,8%) και της αύξησης των καταθέσεων (12,9%), καθώς και η άνοδος των επιτοκίων των επιχειρηματικών καταθέσεων, υποδηλώνουν εντονότερο ανταγωνισμό για χρηματοδότηση. Αν οι τράπεζες πληρώνουν περισσότερα για τις καταθέσεις, η τιμολόγηση των δανείων πιθανότατα θα ακολουθήσει, και η αύξηση του επιτοκίου των μεγάλων επιχειρηματικών δανείων τον Σεπτέμβριο ίσως αποτελεί πρώιμη ένδειξη.

Για τους κατασκευαστές κατοικιών και τους αγοραστές, τα χαμηλά επιτόκια στεγαστικών δανείων που στήριξαν τη ζήτηση παραμένουν σαφώς κάτω από τον μέσο όρο της ζώνης του ευρώ, σε μια περίοδο κατά την οποία η ΕΚΤ περιγράφει αυστηρότερες συνθήκες χρηματοδότησης. Μια άνοδος των βουλγαρικών επιτοκίων προς τα επίπεδα της ζώνης του ευρώ θα αύξανε τις μηνιαίες δόσεις των νέων δανείων και θα μπορούσε να επιβραδύνει τις συναλλαγές. Ένας μεσίτης που αναφέρεται σε προηγούμενο δημοσίευμα του InvestBulgaria δήλωσε ότι οι υψηλές τιμές έχουν ήδη απομακρύνει από την αγορά περίπου το ένα πέμπτο των δυνητικών αγοραστών.

Για τις επιχειρήσεις, η πίστη παραμένει διαθέσιμη αλλά αυξάνεται βραδύτερα, ενώ το κόστος των μεγαλύτερων δανείων έχει αρχίσει να ανεβαίνει. Οι εταιρείες που σχεδιάζουν μεγάλες επενδύσεις ενδέχεται να αντιμετωπίσουν υψηλότερο κόστος δανεισμού από τους μικρότερους δανειολήπτες, ενώ οι τράπεζες της ζώνης του ευρώ έχουν κάνει αυστηρότερα τα κριτήρια για τα επιχειρηματικά δάνεια. Οι επιχειρήσεις που απευθύνονται σε καταναλωτές ωφελούνται από την αύξηση της καταναλωτικής πίστης κατά 16,0%, όμως με μέσο επιτόκιο 8,83% τα νοικοκυριά είναι εκτεθειμένα σε κάθε περαιτέρω αύξηση.

Τι να παρακολουθήσετε

Το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ θα συνεδριάσει ξανά τον Δεκέμβριο, οπότε θα διαθέτει περισσότερα στοιχεία για τις τιμές της ενέργειας και τον πληθωρισμό. Η νομισματική στατιστική και η στατιστική επιτοκίων της BNB για τον Οκτώβριο, που αναμένονται στα τέλη Νοεμβρίου, θα δείξουν αν συνεχίζεται η επιβράδυνση του επιχειρηματικού δανεισμού και των καταθέσεων και αν τα επιτόκια δανεισμού αρχίζουν να αυξάνονται. Η επόμενη τριμηνιαία δημοσίευση της Eurostat για τις τιμές των κατοικιών θα δείξει αν η άνοδος των τιμών στη Βουλγαρία επιβραδύνεται καθώς μειώνεται η ζήτηση στεγαστικών δανείων στη ζώνη του ευρώ.