Τσάρος Σαμουήλ
Με μια ματιά
| Στα βουλγαρικά | Цар Самуил |
|---|---|
| Βασιλεία | Αρχηγός του στρατού και συμβασιλέας από το 977· τσάρος 997–1014 |
| Οικογένεια | Ένας από τους τέσσερις Κομητόπουλους, γιους του κόμη Νικολάου και της Ριψιμίας |
| Πρωτεύουσα | Αχρίδα, μεταφέρθηκε από τα Σκόπια |
| Τόπος ταφής | Βασιλική της Αγίας Σοφίας, Σόφια, από τον Οκτώβριο του 2026 |
Πηγή: Wikipedia: Samuel of Bulgaria; Wikipedia (στα βουλγαρικά): Самуил; BNR: Bulgarians on Tsar Samuil’s return1,2,5
Οι πηγές διαφέρουν σε δύο αριθμούς. Η αγγλική Βικιπαίδεια αναφέρει περίπου 14.000 Βούλγαρους στρατιώτες που αιχμαλωτίστηκαν στο Κλειδί, «κατά ορισμένες πηγές ακόμη και 15.000»· η βουλγαρική αναφέρει 15.000. Η αγγλική Βικιπαίδεια χρονολογεί την ανακάλυψη του τάφου από τον Νικόλαο Μουτσόπουλο το 1965, η βουλγαρική το 1969.1,2
Οι Κομητόπουλοι και ο πόλεμος με τον Βασίλειο Β΄
Ο Σαμουήλ ήταν ένας από τους τέσσερις αδελφούς που είναι γνωστοί ως Κομητόπουλοι, «γιοι του κόμη». Από το 977 έως το 997 ήταν στρατηγός υπό τον Ρωμανό, γιο του τσάρου Πέτρου Α΄, ο οποίος του ανέθεσε τη διοίκηση του στρατού και την πραγματική βασιλική εξουσία. Στις 17 Αυγούστου 986 νίκησε τον Βασίλειο Β΄ στις Πύλες του Τραϊανού. Δέκα χρόνια αργότερα, τη νύχτα της 19ης Ιουλίου 996, ο βυζαντινός στρατηγός Νικηφόρος Ουρανός αιφνιδίασε τον στρατό του στον ποταμό Σπερχειό· ο Σαμουήλ τραυματίστηκε στο χέρι και μόλις που διέφυγε.1,2
Ο Σαμουήλ μετέφερε την πρωτεύουσα από τα Σκόπια στην Αχρίδα και την έκανε έδρα του Βουλγαρικού Πατριαρχείου, γι’ αυτό το κράτος του ονομάζεται μερικές φορές Δυτικό Βουλγαρικό Κράτος. Η αγγλική Βικιπαίδεια αναφέρει ότι η ιστοριογραφία της Γιουγκοσλαβίας και αργότερα της Βόρειας Μακεδονίας παρουσίασε το κράτος του ως διακριτό από το Βουλγαρικό Κράτος και χαρακτηρίζει αυτή την ιστοριογραφία εθνικιστική.1
Το Κλειδί και το τέλος του κράτους
Στις 29 Ιουλίου 1014 ένα βυζαντινό σώμα επιτέθηκε στους Βουλγάρους από τα νώτα στο πέρασμα του Κλειδίου στο Μπέλες και αιχμαλώτισε χιλιάδες στρατιώτες. Με διαταγή του Βασιλείου Β΄ οι αιχμάλωτοι τυφλώθηκαν, ενώ ένας στους εκατό κράτησε το ένα μάτι για να οδηγήσει τους άλλους πίσω. Κατά τις δύο Βικιπαίδειες, στη θέα των τυφλωμένων ο Σαμουήλ υπέστη καρδιακή προσβολή· κατά την αγγλική, πέθανε δύο ημέρες αργότερα, στις 6 Οκτωβρίου 1014. Ο Βασίλειος Β΄ έμεινε αργότερα γνωστός ως «Βουλγαροκτόνος» και το βουλγαρικό κράτος περιήλθε στο Βυζάντιο το 1018.1,2
Ο τάφος και η επιστροφή στη Σόφια
Ο Έλληνας αρχαιολόγος Νικόλαος Μουτσόπουλος βρήκε τον τάφο του Σαμουήλ στη βασιλική του Αγίου Αχιλλείου στο ομώνυμο νησί της λίμνης Πρέσπας, ναό που είχε χτίσει ο ίδιος ο Σαμουήλ. Κατά την αγγλική Βικιπαίδεια, τα λείψανα φυλάσσονταν αργότερα στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού της Θεσσαλονίκης, ενώ μια αναπαράσταση του προσώπου δείχνει άνδρα περίπου 70 ετών.1,3
Στις 3 Οκτωβρίου 2026 η Ελλάδα παρέδωσε τα λείψανα στη Βουλγαρία σε τελετή στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού, με οικοδεσπότη τον Έλληνα πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη και παρουσία του Βούλγαρου πρωθυπουργού Ρούμεν Ράντεφ. Παραδόθηκαν επίσης λείψανα από δύο άλλες σαρκοφάγους, που πιστεύεται ότι ανήκουν στον τσάρο Γαβριήλ Ραδομίρ και σε άλλα μέλη της βασιλικής οικογένειας. Οι υπουργοί Πολιτισμού Εφτίμ Μιλόσεφ και Λίνα Μενδώνη υπέγραψαν τα έγγραφα και σε αντάλλαγμα η Βουλγαρία παρέδωσε στην Ελλάδα 48 εκκλησιαστικά κειμήλια, ανάμεσά τους εικόνες, σταυρούς και έναν επισκοπικό θρόνο.3
Την ίδια ημέρα ένα στρατιωτικό αεροσκάφος Spartan, με συνοδεία μαχητικών MiG-29 και F-16 στον βουλγαρικό εναέριο χώρο, μετέφερε τα λείψανα στη Σόφια, όπου χιλιάδες άνθρωποι συγκεντρώθηκαν στην πλατεία Πρίγκιπα Αλεξάνδρου Α΄ για κρατική τελετή. Κατά τη Βουλγαρική Εθνική Ραδιοφωνία, η επιστροφή επιτεύχθηκε μετά από έξι δεκαετίες διαπραγματεύσεων. Στη συνέχεια τα λείψανα τοποθετήθηκαν στη βασιλική της Αγίας Σοφίας.4,5
Μνήμη
Μνημεία του Σαμουήλ υπάρχουν στη Βουλγαρία και τη Βόρεια Μακεδονία, μεταξύ άλλων στο Πέτριτς και την Αχρίδα. Στη Σόφια ένα μνημείο του γλύπτη Αλεξάνταρ Χάιτοφ αποκαλύφθηκε δίπλα στη βασιλική της Αγίας Σοφίας στις 8 Ιουνίου 2015, στο πλαίσιο των εκδηλώσεων για τα 1.000 χρόνια από τον θάνατό του. Τέσσερα βουλγαρικά χωριά και το ακρωτήριο Samuel Point στο νησί Λίβινγκστον της Ανταρκτικής φέρουν το όνομά του, ενώ είναι ο κεντρικός ήρωας μυθιστορημάτων των Ντιμιτάρ Τάλεφ, Αντόν Ντόντσεφ και Στέφαν Τσάνεφ.1,2
Πηγές
- Wikipedia: Samuel of Bulgaria
- Wikipedia (στα βουλγαρικά): Самуил
- BNR: Greece hands over the remains of Tsar Samuel to Bulgaria
- BNR: Thousands welcome the remains of Tsar Samuil in Sofia
- BNR: Bulgarians on Tsar Samuil’s return
Τα γεγονότα ελέγχθηκαν 10 Νοεμβρίου 2026. Συντάχθηκε από την InvestBulgaria για γενική ενημέρωση.