Καρλ Τζεράσι
Με μια ματιά
| Στα βουλγαρικά | Карл Джераси |
|---|---|
| Γέννηση | 29 Οκτωβρίου 1923, Βιέννη |
| Θάνατος | 30 Ιανουαρίου 2015, Σαν Φρανσίσκο |
| Δεσμός με τη Βουλγαρία | Πατέρας ο Σαμουήλ Τζεράσι, γιατρός από τη Σόφια· φοίτησε στο American College of Sofia |
| Γνωστός για | Νορεθιστερόνη και αντισυλληπτικό χάπι· αντιισταμινικά· μυθιστορήματα και θεατρικά έργα |
Πηγή: Wikipedia: Carl Djerassi; Wikipedia (στα βουλγαρικά): Карл Джераси; Stanford University: Carl Djerassi obituary1,2,3
Οι πηγές διαφέρουν ως προς το πότε εντάχθηκε στο Στάνφορντ. Το Πανεπιστήμιο Στάνφορντ και το National Inventors Hall of Fame αναφέρουν το 1959, η αγγλική Βικιπαίδεια το 1960.1,3,4
Βιέννη, Σόφια και διαφυγή
Ο πατέρας του Τζεράσι, Σαμουήλ Τζεράσι, ήταν Βούλγαρος Εβραίος γιατρός, ενώ η μητέρα του, Αλίκη Φρίντμαν, ήταν Βιεννέζα οδοντίατρος και γιατρός. Κατά τη βουλγαρική Βικιπαίδεια, πέρασε την πρώιμη παιδική του ηλικία στη Βουλγαρία, ώσπου οι γονείς του χώρισαν και σε ηλικία πέντε ετών έφυγε με τη μητέρα του για τη Βιέννη, επιστρέφοντας στη Σόφια τα καλοκαίρια. Η Αυστρία του αρνήθηκε την υπηκοότητα και διατήρησε τη βουλγαρική, που είχε από τον πατέρα του.1,2
Μετά την Anschluss το 1938, ο πατέρας του ξαναπαντρεύτηκε για λίγο τη μητέρα του, ώστε να μπορέσουν να φύγουν από την Αυστρία για τη Σόφια. Ο Τζεράσι έζησε έναν χρόνο με τον πατέρα του και φοίτησε στο American College of Sofia, όπου έμαθε άπταιστα αγγλικά. Η αγγλική Βικιπαίδεια σημειώνει ότι η Βουλγαρία αποδείχθηκε ασφαλές καταφύγιο και έσωσε από την εκτόπιση ολόκληρο τον εβραϊκό πληθυσμό της, 48.000 ανθρώπους. Τον Δεκέμβριο του 1939 αυτός και η μητέρα του έφτασαν στις ΗΠΑ σχεδόν χωρίς χρήματα.1,2
Η χημεία και το χάπι
Ο Τζεράσι αποφοίτησε summa cum laude από το Kenyon College και το 1942–43 εργάστηκε στη CIBA στο Νιου Τζέρσεϊ, όπου ανέπτυξε την πυριβενζαμίνη, ένα από τα πρώτα εμπορικά αντιισταμινικά. Το 1945 πήρε διδακτορικό στην οργανική χημεία από το Πανεπιστήμιο του Ουισκόνσιν. Το 1949 εντάχθηκε στη Syntex στην Πόλη του Μεξικού και το 1951, μαζί με τους Λουίς Μιραμόντες και Τζορτζ Ρόζενκραντς, συμμετείχε στη σύνθεση της νορεθιστερόνης, ενός προγεσταγόνου που, σε αντίθεση με την προγεστερόνη, δρα όταν λαμβάνεται από το στόμα. Κατά το Πανεπιστήμιο Στάνφορντ, η εργασία αυτή του χάρισε το προσωνύμιο «πατέρας του χαπιού». Το National Inventors Hall of Fame καταγράφει το από του στόματος αντισυλληπτικό του με το αμερικανικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας αριθ. 2.744.122.1,3,4
Δίδαξε στο Wayne State University του Ντιτρόιτ από το 1952 έως το 1959 και στη συνέχεια στο Στάνφορντ, διατηρώντας στενούς δεσμούς με τη βιομηχανία· το 1968 ίδρυσε τη Zoecon, που ανέπτυσσε μεθόδους καταπολέμησης εντόμων με τροποποιημένες ορμόνες εντόμων. Κατά την αγγλική Βικιπαίδεια, δημοσίευσε περισσότερες από 1.200 επιστημονικές εργασίες. Το 1973 τιμήθηκε με το National Medal of Science· το Στάνφορντ παραθέτει τον συνάδελφό του Ρίτσαρντ Ζερ, κατά τον οποίο ο Τζεράσι ήταν ο μόνος γνωστός του άνθρωπος που έλαβε το μετάλλιο από τον πρόεδρο Νίξον και βρέθηκε στη μαύρη λίστα του Νίξον την ίδια χρονιά. Το 1978 εντάχθηκε στο National Inventors Hall of Fame και το 1991 έλαβε το National Medal of Technology.1,3,4
Συγγραφέας, συλλέκτης και μαικήνας
Τις τελευταίες δεκαετίες της ζωής του ο Τζεράσι έγραφε αυτό που ονόμαζε «science-in-fiction». Το πρώτο του μυθιστόρημα, «Cantor’s Dilemma», αφορά τις πιέσεις που μπορούν να ωθήσουν έναν ερευνητή στην απάτη και το «The Bourbaki Gambit» τις διαμάχες για την αναγνώριση μιας ανακάλυψης. Στα θεατρικά του έργα περιλαμβάνονται το «An Immaculate Misconception» (1998), για τη μέθοδο ICSI της εξωσωματικής, και το «Oxygen» (1999), γραμμένο μαζί με τον Ρόαλντ Χόφμαν.1,3
Το 1979 ίδρυσε το Djerassi Resident Artists Program στο ράντσο του στο Γούντσαϊντ της Καλιφόρνιας, στη μνήμη της κόρης του Πάμελα· κατά το Στάνφορντ, έχει στηρίξει περισσότερους από 2.000 καλλιτέχνες. Φρόντισε η συλλογή του με έργα του Πάουλ Κλέε να περιέλθει στην Albertina της Βιέννης και στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης του Σαν Φρανσίσκο. Το 2013 το Αμερικανικό Πανεπιστήμιο στη Βουλγαρία τού απένειμε επίτιμο διδακτορικό. Πέθανε στο σπίτι του στο Σαν Φρανσίσκο στις 30 Ιανουαρίου 2015, σε ηλικία 91 ετών.1,3
Πηγές
- Wikipedia: Carl Djerassi
- Wikipedia (στα βουλγαρικά): Карл Джераси
- Stanford University: Carl Djerassi obituary
- National Inventors Hall of Fame: Carl Djerassi
Τα γεγονότα ελέγχθηκαν 10 Νοεμβρίου 2026. Συντάχθηκε από την InvestBulgaria για γενική ενημέρωση.